Kopenhagen voor kinderen

Oja, ik blogde even niet want ik was bezig met behang afsteken, schuren, slopen, puinruimen, timmeren, verven, stuccen en wat dies meer zij. Maar toch tussendoor even dit:



Heftig spotje maar zit wel wat in.

Femke en Het Interview

Okee, ik had blogpauze, vanwege huizenkoop enzo. Maar vooruit, op verzoek van Margreet, die dat deed nog vóór de consternatie uitbrak (hier, hier en hier), en er zelfs, jawel, vragen dreigden in de Partijraad, een stukje over Het Interview Met Femke.

Dus eerst wou ik een mooi stukkie schrijven over dat ik vind dat Femke best nog eens vier jaar meekan. Maar elders in GroenLinks is nogal wat gaande over dit interview. Omdat ik geen zin heb in close reading (dat heeft Christian immers al gedaan), maar even recht voor zijn raap wat ik ervan vind.

Want het artikel plaatst emancipatie en islam tegenover elkaar. En is daar een probleem? Natuurlijk! Je moet wel een ton boter op je hoofd hebben, om niet te zien dat 'de' Islam -en we kunnen hier best even genereren, want in verreweg de meeste Islamitische landen is het zo- vrouwen een ondergeschikte positie toebedeelt. Misschien moet je, zoals ik, in Uruzgan zijn geweest, en gezien hebben hoe hoog het percentage zelfmoorden onder pas getrouwde vrouwen is - puur, omdat de combinatie van Islam en ongeletterdheid voeding geeft aan zeer onderdrukkende opvattingen over vrouwen. Die de deur niet uit mogen. Geïsoleerd zijn. Zich niet mogen uitspreken. Die ongestraft verkracht mogen worden en mishandeld. Die niet naar school mogen, laat staan een beroep uitoefenen. Veel imams in met name sociaal-economisch achterblijvende gebieden dragen die opvattingen uit en vrouwen kunnen daar letterlijk niet mee leven. Dat is om stil van te worden - als je het niet eigenlijk uit zou moeten schreeuwen.

Is er dan een probleem met 'de' Islam, of landen waar de Islam de boventoon voert? Zekers, kijk het Arab Human Development Report (PDF) er maar op na. De vorm die de Islam heeft aangenomen, en die de Arabische cultuur in hoge mate vormt, is volgens de auteurs een belangrijke hinderpaal voor vrouwenemancipatie. Je kunt zeggen dat de 'zuivere' Islam daar niets mee te maken heeft maar dan begeef je je al op het terrein van de Itjihad - de uitleg.

En als het nu gaat - en dat is míjn mening, niet een interpretatie van wat Femke eventueel bedoeld of gezegd zou hebben- om een keus tussen respect voor 'de' Islam, en respect voor vrouwenrechten: welnu, simpel, dan kies ik voor het laatste. Want de concrete mensenrechten van mensen of groepen mensen gaan vóór het recht van anderen om hun religie uit te dragen. Geloven mag je wat je wilt - maar als je anderen consequenties op wilt leggen van wat je gelooft, dan begeef je je op een heel ander vlak.

En daarbij, religies zijn bepaald niet boven kritiek verheven. Ook al leven wij in een maatschappij die bepaald wordt door de drie grote 'openbaringsreligies' (Jodendom, Islam en Christendom') en hebben we dus de neiging religie als onfeilbaar te zien, ik beschouw religie wel degelijk als mensenwerk. Daar ben ik, vrees ik, ook godsdienstpsycholoog voor. Bovendien beschouw ik mijzelf als een religieus mens dus als een, laten we maar zeggen, ervaringsdeskundige. Het zijn mènsen, die religie vormgeven, niet zozeer de ene of de andere engel, heilige of zoon van God; uiteindelijk zijn het mensen, die de institutie oprichten en in stand houden, die het Grote Boek redigeren en opnieuw redigeren, die priester zijn, die vertellen wat mag en niet mag en die daarmee de inspiratie en het dagelijks leven van hun volgelingen in meerdere of mindere mate bepalen.

Je mag, ja, moet, respect hebben voor een cultuur, een religie. Maar dat betekent niet dat je alles maar klakkeloos aan moet nemen. Een religie of cultuur wordt in belangrijke mate bepaald door degenen die de macht hebben. En moet je altijd een open oog hebben voor onrecht - in onze eigen cultuur, en die van anderen. Je kunt je ogen sluiten voor de ongelijke positie van vrouwen in de Islam omdat je denkt: 'het is hun eigen keus om hoofddoekjes te dragen', maar dat is geen verlicht liberalisme. Dat is onverschilligheid. Onverschilligheid voor de omstandigheden waarònder vrouwen die keuze maken.

Dat Femke dus de positie van vrouwen in de Islam, maar ook in fundamentalistisch Christendom of Jodendom, aan de orde stelt, dat is me uit het hart gegrepen. En als ze de Islam in haar verschijningsvorm, in combinatie met andere factoren zoals ongeletterdheid, een probleem noemt, dan heeft ze wat mij betreft gelijk. Want die combinatie maakt dat mensen teveel overgeleverd zijn aan conservatieve imams die dan enorme grip krijgen op hun levens. Vooral op vrouwenlevens. Dat is inderdaad een probleem. En dat uit te spreken, dat is níet hetzelfde als Islamofobie.

Als Femke deze uitspraken níet zou hebben gedaan, dàn had ze ter verantwoording moeten worden geroepen. Dus mocht mevrouw Halsema zo nodig in de Partijraad aan de tand gevoeld moeten worden, welnu, dan kom ik hoogstpersoonlijk (als ik even kan en niet op vakantie ben) naar de Partijraad om ook mijn zegje te doen. Als dat mag van de voorzitter. En ik roep Margreet namens het FemNet op om gezellig mee te gaan.

Oja, enne: Femke: four more years!

Impulsaankoop: een huis

Twee weken geleden ging ik even weekendboodschappen doen en kwam thuis met... een huis. Nouja zo ging het niet helemaal maar wel bijna.

Al een hele tijd was ik van plan om te gaan verhuizen naar Amsterdam. De laatste tijd was ik weer bezig met brochures en met kijken, Maar het blijft zo dat je daar wel ongeveer twee keer zo veel geld kwijt bent aan dezelfde oppervlakte - als je binnen de ring wilt wonen natuurlijk- als elders. Op een vroege zaterdagochtend zat ik eens huizensites te kijken en wilde wel eens weten hoeveel tuin je voor dat zelfde geld krijgt in Utrecht. Dat bleek behoorlijk wat. Twaalf meter was geen probleem.

Het eerste het beste huis dat ik eens nader bekeek, beviel wel. Groter dan dat ik nu heb, en vlakbij het Wilhelminapark ook nog. Ik heb daar ooit gewoond en het is werkelijk prachtig. Om een lang verhaal kort te maken, die maandag daarop ging ik kijken, en na wat heen en weer bieden was het beklonken: ik word de gelukkige eigenaar.

Er valt nog heel wat te doen natuurlijk. Het nieuwe huis moet behoorlijk opgeknapt worden - tot nieuwe electra en een cv aan toe, om nog maar te zwijgen van de keuken en badkamer. En mijn oude huis moet verkocht. Nu heb ik een redelijk gangbare starterswoning en het duurt ook nog even voordat ik in het nieuwe huis kan, dus daar maak ik me niet zoveel zorgen over.

Dus, met andere woorden, als ik de komende tijd weinig schrijf - en de afgelopen tijd ook weinig geschreven heb-, dan komt het omdat ik aan het schilderen ben of aan het inpakken, bij de notaris zit of anderszins dingen aan het regelen ben.

Enne... ik ga ook de tuin opnieuw aanleggen. Prachtige klus lijkt me dat, ik verheug me er echt enorm op. Dus wie tips heeft voor geurend bloeiende planten, die zijn welkom hieronder!!

Christelijk kabinet doet aan abortusbootje pesten.

De Nederlandse organisatie Women on Waves ondersteunt vrouwen in landen waar abortus verboden is. Ze doet dat op uitnodiging van locale vrouwenorganisaties, vooral door actie te voeren en informatie te verspreiden, maar ze voert ook overtijdbehandelingen uit. De toenmalige D66 minister van Volksgezondheid Els Borst was de eerste minister die de abortusboot een vergunning verleende. Bij die gelegenheid bevestigde de minister desgevraagd nog eens schriftelijk dat de overtijdbehandeling niet onder de Wet Afbreking Zwangerschap viel en dus zonder de WAZ-vergunning kon worden uitgevoerd. Dat was al eerder vastgesteld door haar voorganger, minister Brinkman (1986). Bovendien was dat bevestigd door de Hoge Raad (in 1995) en later door de Raad van State (in 2006). Bij de totstandkoming van de wet, namelijk, werd al in het Memorie van Toelichting aangegeven dat de overtijdbehandeling niet onder de WAZ viel; derhalve was daar geen speciale WAZ-vergunning voor nodig.

Een paar jaar later, in 2004 verleende het ministerie van VWS aan Women on Waves (oftewel de Abortusboot) een vergunning voor het uitvoeren van abortussen op zee, maar stelde daarbij als eis dat de actiegroep alleen mocht opereren binnen een straal van 25 kilometer rondom het Amsterdamse Slotervaartziekenhuis. Dat was natuurlijk flauw van van CDA-staatssecretaris Clemence Ross, want met zo'n vergunning kon Women on Waves niet uitvaren. En dat was nu net ook de bedoeling. Women on Waves tekende beroep aan bij de Raad van State. Deze oordeelde in 2006 dat de CDA-staatssecretaris deze eis niet zo letterlijk had mogen stellen en dat zij deze beter had moeten motiveren. Kortom, de Raad van State vond het óók een beetje flauw van Ross.

Recentelijk haalde dit kabinet weer een spitsvondigheidje uit. Afgelopen mei paste de ministerraad de regeling voor zwangerschapsafbreking aan. Voortaan moest voor elke overtijdbehandeling eerst de duur van de zwangerschap worden vastgesteld in een kliniek mét abortusvergunning. In praktijk betekent dat, dat de overtijdbehandeling alleen zal worden uitgevoerd in klinieken met een WAZ-vergunning. En ook dit is flauw. Elke arts kan zelf de duur van de zwangerschap vaststellen en zal dat ook doen, voordat hij een overtijdbehandeling uitvoert. En wettelijk valt de overtijdbehandeling nog steeds niet onder de WAZ, want de wet is niet veranderd. Bij de kabinetsformatie is immers afgesproken om in deze kabinetsperiode geen ethisch gevoelige wetswijzigingen uit te voeren. Dat het kabinet het besluit aanpast alsof de wet wél is veranderd, is weer een beetje flauw. Intussen heeft de Inspectie Gezondheidszorg het OM gevraagd om Women on Waves strafrechtelijk te vervolgen, dus daar komt weer een proces aan met een zeer politiek tintje.

Het is raar, dat de christelijke partijen één ding niet onder ogen willen zien. Het is wetenschappelijk al lang en breed vastgesteld dat er één manier is om abortus te voorkomen, namelijk het breed beschikbaar stellen van betaalbare voorbehoedsmiddelen met toegankelijke informatie over het gebruik ervan. Doe je dat niet en beperk je de beschikbaarheid van veilige en medisch verantwoordde overtijdbehandeling en abortus, dan weet je waar je op aan stuurt: ongewenste zwangerschappen en illegale abortussen, met alle gevolgen van dien. Het systeem van anticonceptie bestaat als het ware uit drie treden: de eerste is voorbehoedsmiddelen, de tweede is de overtijdbehandeling en de derde is abortus. Je maakt de eerste trede, en eventueel de tweede, zo breed mogelijk om te voorkomen dat je de derde trede moet gebruiken - dus om abortus vooral voor noodgevallen te houden. Maar breed beschikbaar stellen van voorbehoedsmiddelen is niet de oplossing die christelijke groeperingen propageren. Hun oplossing gaan meer richting onthouding en seks beperken tot binnen het huwelijk. Dat dat niet werkt, heeft onderzoek ook aangetoond: juist onder jongeren die de christelijke lijn van onthouding voor het huwelijk volgen, is het aantal ongewenste zwangerschappen beduidend hoger dan bij jongeren die goed voorgelicht zijn over voorbehoedsmiddelen. Onthouding is dus contraproductief. Dat doet vermoeden dat het in de christelijke agenda helemaal niet zozeer gaat om tegengaan van abortus, maar eerder om het teruggaan naar traditionele leefwijzen, koste wat kost. Raar, dat staatsecretaris Bussemaker zich daarvoor leent. Raar, dat de PvdA zich voor dat karretje laat spannen.

Bezwaren van CDA, ChristenUnie en PvdA tegen bewaren eicellen zijn betuttelend

De regeringspartijen haastten zich afgelopen week alle drie om zich tegen het invriezen van eicellen uit te spreken. Van de ChristenUnie is dat nog wel te begrijpen vanwege haar gevoeligheid voor alles wat maar raakt aan embryo-onderzoek. Janneke Schermers (CDA) bestempelde eicel-invriezen als een luxe-behandeling. Niet alle sociale problemen moet je medisch oplossen, vond ze - en voor vrouwen die ongewenst kinderloos waren had ze een tip: je kunt ook heel gelukkig worden zonder kinderen. Dat schreef ze echt - en dat kunnen we natuurlijk met recht betuttelend noemen. Je kunt heel gelukkig worden zonder kinderen, inderdaad - maar sommige mensen worden nog veel gelukkiger mèt. En wie zal voorschrijven waar jij of ik gelukkig van zal worden?

Verwonderlijk was dat ook PvdA-kamerlid Khadija Arib het nodig vond om zelfs haar eigen staatssecretaris af te vallen. Arib pleitte voor een richtlijn waarin staat wanneer vrouwen met een kinderwens, maar zonder geschikte partner, kunnen worden geholpen. Dat ondanks het feit dat haar partij 'hechtte aan het zelfbeschikkingsrecht van vrouwen'. Pleiten voor zelfbeschikkingsrecht, maar wel bepalen wanneer kinderloze vrouwen hun eicellen mogen laten invriezen voor later? Rode Vrouw Wijnie Jabbaaij zou zich in haar graf omdraaien.

Daarnaast wezen de regeringspartijen op het gevaar van 'oude moeders' - alsof die niet meer in staat zouden zijn hun kinderen door de puberteit te begeleiden. Het is eigenaardig dat diezelfde regeringspartijen die pleiten voor langer doorwerken tot je 67-ste, omdat we 'allemaal toch ouder worden en gezonder blijven dan vroeger', opeens beginnen te sputteren als vrouwen tot hun 68-ste willen moederen. En over mannen die nu tot op hoge leeftijd vader kunnen worden en dat in toenemende mate met een 'tweede leg' ook doen, heb ik ze niet gehoord.

Als het gaat om zaken die met vruchtbaarheid van vrouwen te maken hebben - of het nu abortus is, de over-tijd behandeling of eicellen invriezen- dan roert Jan en alleman zich. Zonder - en dat is opvallend genoeg het kenmerk van alle hierboven geciteerde meningen- ook maar even het perspectief van vrouwen zelf te overwegen. Alsof die nu maar massaal hun eicellen op ijs zouden laten zetten om vervolgens een paar jaar flink te gaan feesten en er nog eens naar te komen kijken tegen de tijd dat ze 45 zijn.
Onzin: dit soort beslissingen neemt een vrouw niet lichtzinnig. En alleen al het feit dat er een hormoonbehandeling en een (pijnlijke) punctie voor nodig is, maakt dat je het niet 'eventjes' doet. Als je kinderen wilt, dan richt je je leven daarnaar in. Maar het kan nu eenmaal tegenzitten.

De behandeling van het AMC heeft iets gemeenschappelijk met de uitvinding van de pil. De mogelijkheid om eicellen in te vriezen geeft vrouwen meer vrijheid hun leven - met werk en gezin- optimaal vorm te geven, een vrijheid die mannen met hun hogere vruchtbaarheidsleeftijd al lang hebben. De behandeling helpt vrouwen het trauma te besparen van onvrijwillige kinderloosheid. Die kinderloosheid is niet een kwestie van 'jammer, pech', maar wordt veroorzaakt door biologische èn maatschappelijke ongelijkheid. In die zin heeft de mogelijkheid eicellen in te vriezen een duidelijk emancipatoir effect.

(Deze column verscheen gisteren in Trouw)

Een poezenpostje.

Links Kyra, rechts Tani.
Terwijl ik in Uruzgan zat, een half jaar geleden, overleed één van mijn poezen. Ik schreef daar eerder over. Het klinkt misschien gek voor niet-poezenbezitters, maar wat volgde was wel degelijk een heus rouwproces. Niet alleen bij mij, maar ook bij Kyra's zusje Tani. Tani en Kyra hadden 10 jaar samen geleefd en ze hadden een hechte band. Terwijl ik in Uruzgan was woonden ze elders. En de nacht dat Kyra stierf, hield Tani niet op met mauwen. Ook al had ze Kyra niet dood gezien, ze wist gewoon dat haar zusje er niet meer was. Laatst, toen ik haar weer uit logeren bracht, liep ze onrustig mauwend de hele flat door: ze wist nog precies dat daar destijds iets ergs gebeurd was en keek in elk hoekje of haar zusje daar toch nog was.

Maar nee, zusje was er niet meer. Zusje is gecremeerd; haar as ligt uitgestrooid over het mooiste plekje van Kreta. En ook ik miste Kyra. Toen Kyra klein was, was het een verschrikkelijk eigenwijs beestje. Ze wilde niets -ze wilde niet opgepakt worden; ze wilde dat de deuren open waren want ze wilde persé niet het gevoel hebben opgesloten te zijn; ze wilde niet op de kattenbak maar buíten; ze wilde niet van het eten van haar zusje afblijven. Ze wilde géén halsbandje om en toen ze een keer hechtingen had na een operatie kon ik maar net voorkomen dat ze die zelf uittrok zodra ze uit verdoving was. Zo gauw als kon maakte ik een kattenluikje in de deur en dat maakte haar al een stuk gelukkiger. Terwijl haar zusje het liefst op bed sliep, sliep Kyra als het even kon buiten.

Het was lastig om een band op te bouwen omdat ze zich niet of nauwelijks liet aaien. En het was haar aan te zien dat ze daar zelf ook niet helemaal gelukkig mee was. Maar ik vond een manier om wel affectie uit te wisselen: ze bleek wel degelijk te luisteren naar de toon van mijn stem. Dus elke keer dat ik haar tegenkwam, zei ik tegen haar: 'Dág lieve Kyra'. En dat, met de intentie erachter, verstond ze: ze kneep even met haar oogjes. Ze begon 's morgens als ik wakker werd, op mijn bed te springen om even een kopje te geven. Ze liet zich oppakken (maximaal tien seconden, en uit pure beleefdheid) en kwam af en toe zelfs op schoot zitten. Hoe diep na jaren de band geworden was, realiseerde ik me pas toen ze doodging.

Met Tani moest ik weer een nieuwe routine opbouwen. Dat duurde een half jaar. Langzaam maar zeker begon Tani het achterdak weer te verdedigen tegen andere katten. En ze kwam 's avonds op schoot zitten, zoals Kyra gedaan had. Ik bleef alleen wel het idee houden dat ze het niet leuk vond in haar eentje - ook al is het vaak maar raden wat er omgaat in zo'n poes.

Dus afgelopen vrijdag reed ik naar een asiel in België, in Houthem onder Antwerpen. Dat asiel had veel kittens, waarvan, volgens de website een paar bij een vrijwilligster in Vleuten zaten. Toen ik belde waren die al weg, maar of ik alsjeblieft naar Houthem wilde komen omdat ze het daar de hoeveelheid kittens bijna niet meer aankonden. Vooruit dan maar, ook al was het twee uur rijden.

Daar zat een mooi rustig klein katje, beetje langharig, dat vanuit haar hokje naar me mauwde en haar oogjes dichtkneep, de poezenmanier om te zeggen "zullen we vriendjes zijn?" Ze was samen met haar zusje gevonden ergens bij Neerpelt, zonder moeder. Om een lang verhaal kort te maken: ik heb ze allebei maar meegenomen. Zusjes moet je niet uit elkaar halen.


Een klein charmeurtje dat nog niet xhyyxzzzzzzzzz heeft geleerd dat ze niet over het toetsenbord van de computer mag lopen.

En haar kleine zusje.

En nu? Nu hollen ze achter elkaar aan door het huis. Er is al iets aan scherven gegaan, ze springen af en toe onverhoeds in mijn broekspijp, ze snuffelen heel voorzichtig aan Tani die voorzichtig terugsnuffelt. Je kunt merken dat ze geen moederpoes hebben: ze stinken een klein beetje want ze zijn al een tijdje niet grondig gewassen. Ze vinden die grote poes Tani vreselijk spannend, maar kunnen daar niet lang hun aandacht bij houden want hé, daar zien ze weer iets leuks om mee te spelen.



Ze donderen van de trap want ze hebben nog niet goed geleerd hoe dat moet, traplopen. Ze kijken hoe ik zit te typen, interessant die bewegingen op het toetsenbord! Af en toe zijn ze elkaar kwijt en roepen ze naar elkaar met kleine piepstemmetjes. Eentje kan behoorlijk hard snorren als ik haar oppak. De ander nestelde zich tegen mijn rug toen ik televisie keek. Ik ben bezig namen te verzinnen en verheug me er op dat ze opgroeien tot volwassen katten.

MJ als milieu-activist?

De jongen die danste alsof hij gewichtsloos was, nu ook nog neergezet als milieu-activist avant-la-lettre? Ja hoor, volgens Treehugger wel; in 1995 bracht Jackson zijn 'Earth Song' uit, een enigszins bombastisch nummer dat gaat over ontbossing, droogte, vervuiling en overbevissing.



Bij een uitvoering van het nummer op de BRIT Awards in 1996 sprong Pulp frontman Jarvis Cocker op het podium in protest tegen wat hij noemde het Messias-gedrag van Jackson.


Later werd Cocker actief in de strijd tegen klimaatverandering. Vorig jaar ging hij mee op een reis om aandacht te vragen voor het verdwijnen van gletsjers. Kost ook veel Co2-uitstoot trouwens.

Je ziet het vaak terug op het moment dat bewegingen zich verbreden: de altijd interessante tegenstelling tussen de diehards, die vinden dat zij de enige 'echte' activisten zijn, en diegenen die het thema populariseren en daar veel succes mee oogsten, zoals Jackson. Beiden zijn nodig. En Jackson? Misschien heeft hij de potentie van het thema gewoon goed aangevoeld.

Politiek van de Betrokkenheid.

Schreef ik een paar dagen gelden nog een postje met als titel: 'Hoe moet dat verder met de PvdA', na de briljante actie van Wouter Bos twijfel ik óf het nog wel verder moet met de PvdA. In een interview met als titel 'Ik heb geen behoefte aan natrappen', trapt Bos Euro-lijsttrekker Berman maar liefst twee keer geweldig na. "Wij hebben – omdat we het belangrijke verkiezingen vonden – vijf nationaal bekende PvdA-toppers aangezocht om lijsttrekker te worden. Die hebben alle vijf geweigerd.", zegt Bos - geweldig, als zo naar buiten komt dat jij als sympathieke lijsttrekker slechts zesde keus was. En dan geeft Bos ook nog eens openlijk toe niet op zijn eigen lijsttrekker gestemd te hebben maar op René Cuperus. Tof. Omdat hij de 40% anti-Europeanen ook vertegenwoordigd wilde zien. Hier kun je maar één conclusie trekken: als het PvdA-programma net zo pro-Europees was als dat van GroenLinks en D66, dan durft Bos dat simpelweg niet uit te dragen. Sta je nu ergens voor of niet? Wouter lijkt volledig de weg kwijt. Een andere conclusie is niet mogelijk.

Volgens beproefd recept gaat een commissie onder leiding van Sharon Dijksma de nederlaag onderzoeken. Geen hond die daar nog in gelooft; Bert Wagendorp maakte zich gister in de Volkskrant al vrolijk over de titel die het rapport gaat hebben - iets van: de schuivende scherven van de kaasstolp op straat opgeveegd? Berman wilde niet reageren op de uitspraak van Bos, dus citeerde de pers zijn Twitter maar: 'Het enthousiasme is onverminderd groot en nu juist des te meer aangewakkerd', tsjilpt Berman - óók ongeloofwaardig maar tenminste netjes.

De PvdA bindt niet meer. Bestuurskundige Mark Bovens bevestigde in de Trouw mijn eerste gedachte over de verkiezingsuitslag: dat voor het eerst de scheidslijn tussen hoogopgeleiden en laagopgeleiden zich duidelijk liet zien in politieke voorkeur. Degenen die hopen te profiteren van globalisering versus degenen die bang zijn er alleen maar bij te verliezen. Ik dacht, zo'n weekje terug, dat de PvdA, als voormalige brede partij, de enige was die nog in staat zou zijn om te binden, dwars door bevolkingslagen heen. Maar bij zoveel gebrek aan leiderschap moet je daar toch aan gaan twijfelen. Dat doen er meer trouwens: de PvdA verloor deze week weer twee zetels in de landelijke peilingen. Wie gelooft er eigenlijk nog in?

Cordon sanitaire? What cordon sanitaire? Tegelijkertijd stijgt de urgentie. Wilders maakt zich al jarenlang meester van de onvrede onder de laagopgeleiden en buigt dat om richting woede en haat. Haat voedt zich met haat - Wilders zal alleen maar extremer worden. Inmiddels heeft hij na de Islam ook de 'elite' tot volksvijand verklaard. De combinatie van woede en slachtofferschap doet het goed bij zijn achterban. Recentelijk buit hij zijn slachtofferschap vooral uit door zich te beroepen op een cordon sanitaire. En inderdaad, er lígt een cordon sanitaire rondom Wilders, in de klassieke zin van het woord. Maar het is niet een cordon sanitaire van niet willen samenwerken: het is er één van stilzwijgend ontzag. Zowel vanuit de pers krijgt Wilders uitermate veel ruimte -zie bijvoorbeeld het slotdebat na de Europese verkiezingen- als vanuit de meeste politieke partijen. Zeker de PvdA wil haar oude achterban, die in 2002 in grote getale overliep naar Fortuijn, vooral niet tegen zich in het harnas jagen en spreekt Wilders al helemaal niet meer tegen. En daar ligt het probleem. Door het ontzag wordt Wilders alleen maar groter. Je moet, opinieerde Jos de Beus meteen na de verkiezingen, als het ware een tweestromenbeleid voeren. Ontzenuw enerzijds de aannames van Wilders en laat anderzijds zien dat zijn oplossingen niet werken.

PvdA voert geen kwaliteitspolitiek. Ik dacht, dat alleen de PvdA uiteindelijk in staat zou zijn om dit tweestromenbeleid te voeren. Immers, mensen als Ahmed 'Marokkaanse ouders moeten er gewoon zijn voor hun kind' Marcouch, Ahmed-'stel regels en houd je eraan'-Aboutaleb, Hans 'wees sociaal maar rechtvaardig, straf uitkeringsfraude hard af'-Spekman , dat zijn voorbeelden van mensen die, zoals Sargasso het benoemt, de terreur van de Kutjochies proberen te doorbreken met beleidsmaatregelen. Maar landelijk wordt dat niet uitgebuit. Daar buigt de PvdA nog steeds voor Wilders en presenteert een 'harde 'integratienota. Onzinnig: als mensen echt de harde lijn willen, dan kiezen ze gewoon meteen voor the real thing. De PvdA verloochent zichzelf hiermee, en dát dwing nooit respect af. Dat is geen kwaliteitspolitiek. Persoonlijk word ik liever gehaat om wat ik vind, dan geminacht om wat ik veins - maar Bos denkt daar blijkbaar anders over.

Oplossingen voor kutjochies. Terwijl: de oplossingen zijn op zich bekend. Sadik Harchaoui zet op een rijtje wat werkt en wat niet. Veelplegers en hun ouders het land uit gooien?Of het leger op ze afsturen, zoals Geert triomfantelijk kraait? Werkt niet. Wat wel? “Het is met afstand de belangrijkste maatregel: voorkom met alle mogelijke middelen dat de jongeren hun school zonder diploma verlaten." Zit er alert bovenop. Coach ze, help ze op school, stuur ze desnoods naar een heropvoedingskamp, en blijf zeer alert op de veelplegers, zoals ook Pieter Hilhorst schrijft. Dat kost tijd: de problemen zijn niet één twee drie opgelost. Maar er wordt wèl aan gewerkt.

Politiek van betrokkenheid. Links moet trots zijn op haar oplossingen en mag wel wat assertiever worden. Linkse partijen hoeven zich niet steeds te laten wegzetten als 'multiculti-freaks'. Zoals GroenLinks-Kamerlid Tofik Dibi zegt: ''Het belangrijkste is dat linkse partijen blijven geloven in hun verhaal en zich niet laten wegzetten als 'ontkenners'. Ik ben van de afdeling verheffing.'' De komende tijd, in de aanloop naar de verkiezingen, is politieke assertiviteit van levensbelang. Om de scheuring die Bovens signaleert te voorkomen, moet Links de komende tijd niet aan Wilders voeten liggen, zoals de PvdA landelijk nog steeds doet. Links kan Wilders op één manier overtreffen: door aan problemen te werken, door bóvenop de kutjochies te zitten. Maar dat geldt ook voor kutjochie nr 1, Geert Wilders zelf. Tegenspreken, steeds waar hij de fout ingaat - en dat is vaak. Doorprikken, die bubbel van ontzag rond kutjochie Wilders - zoals Alexander Pechtold deed toen hij Wilders aansprak op het ontbreken van een tegenbegroting; zoals Femke Halsema deed toen ze schreef: Wilders spreekt niet de taal van het volk. Hij spreekt de taal van Big Brother, GeenStijl en Marokkaanse rotjongens."

Ontzag is geen goede politiek. Bewondering en in katzwijm vallen, het blijft passief. Het is gemakzuchtig, en laat zien dat de PvdA landelijk zich niet écht met de problematiek wil bemoeien.. Wat wel helpt, is alertheid. Dat straalt betrokkenheid uit. Wees alert, spreek Wilders tegen, voer goede maatregelen in en laat niet af te wijzen op wat wel helpt en wat je doet. Kortom, voer kwaliteitspolitiek, in plaats van een gemakzuchtige 'harde lijn' te propageren.

Links mag trots zijn op een heel goede agenda tegen Wilders: de Politiek van de Betrokkenheid. De PvdB. Nu de PvdA nog.
Maar of dat met Wouter kan?
Ik betwijfel het.

Hoe moet dat nu verder met de PvdA?

De eerste discussies zijn gaande binnen de PvdA. Ze klinken somber. Maar ook het eerste 'downplayen' is begonnen. Wouter Bos wees vanmorgen op het verlies van de Sociaal-Democraten Europa-breed als verklaring voor het slechte resultaat van de PvdA. Hij zal vanmorgen de enige Sociaal-Democraatzijn geweest, die opgelucht was dat de PES overal in Europa verloor. Als het aan Wouter Bos ligt, vrees ik, wordt dit verlies doodgezwegen. stiekem hoopt hij dat als hij zijn kop maar in het zand steekt, hij over anderhalf jaar niet hoeft af te treden met de slechtste verkiezingsresultaten ooit.

Pronk, voorzitter van de programmacommissie, wijt het verlies van de PvdA onder meer aan gebrek aan leiderschap en duidelijkheid. Zo wijst hij er terecht op dat Bos helemaal onzichtbaar was tijdens de Eurocampagne. De boodschap werd onvoldoende duidelijk uitgedragen, vindt Pronk. Het PvdA-programma vertoonde grote gelijkenis met dat van GroenLinks en D66; toch wonnen die partijen wel terwijl de PvdA verloor. En de PvdA wás gewaarschuwd. Tien dagen vóór de verkiezingen schreef de Trouw al dat de partij werd 'leeggegeten' door GroenLinks en D66. De krant heeft gelijk gekregen. Je vraagt je af: waar was de regie binnen de PvdA?
Zowel stevig pro-Europees als anti-Europees heeft gewonnen. De middenpartijen, CDA, VVD en PvdA die hebben proberen te 'duiken' zijn afgestraft, de PvdA het meest. Als je kijkt naar de uitslagen, dan zou je kunnen zeggen dat de kiezer weer duidelijke politiek wil.


Wouter Bos (foto Maartje Geels)

Een tweede, dieperliggend probleem is dat de PvdA als partij niet geloofwaardig meer is. Nadat de partij was afgestraft door de LPF, dééd Wouter Bos wel alsof hij begreep waar het om ging. Maar hij heeft verzuimd de partij echt te hervormen. Het is nog steeds dezelfde PvdA: het ontbreekt de partij nog steeds aan heldere visie. Er is nog steeds de neiging om recht te praten wat krom is. Dat zie je niet alleen aan het downplayen van de verkiezingsuitslag nu, je zag het bijvoorbeeld Ploumen doen toen Ella Vogelaar niet erg netjes gedumpt werd. Dat soort dingen blijven hangen. De mooie PvdA is rot van binnen. En uiteindelijk is PvdA toch een uitzendbureau voor politieke baantjes gebleven. Tichelaar die Commissaris der Koningin wordt, Aboutaleb die wordt geparachuteerd in Rotterdam. Dat is fnuikend. Read the signs: je kunt je dat als politieke partij niet meer permitteren - kijk maar hoe het Labour in Engeland nu wordt afgestraft. Doet het CDA dat dan niet, baantjes regelen, spelletjes spelen? Zeker wel, maar veel onzichtbaarder. De PvdA heeft van oudsher altijd de neiging om er wat met de spierballen bij te rollen. Dat machismo breekt de partij ook op.

Waarom zou ik me hier als GroenLinkser druk over maken? Omdat het de hele politiek aantast, niet alleen de PvdA. En omdat we de PvdA nodig hebben - niet alleen in het kabinet. We hebben een sterke sociaal-democratische partij nodig om te binden, dwars door de sociale lagen heen. Dat hebben we met name nodig nu Geert Wilders de verongelijkheid en de haat alleen maar aanwakkert. Die eenmaal opgewekte woede is moeilijk te stoppen.

Vandaag zette Jos de Beus zette in de Volkskrant zijn gedroomde strategie ten opzichte van de PVV uiteen. Het komt in feite neer op een tweesporenstrategie. Enerzijds moet je he contact met de kwijtgeraakte kiezers herstellen. Dat geldt vooral voor de PvdA. De mensen in de wijken, de onderwijzers en leraren, de verpleegkundigen, de mensen die bang zijn en niet naar buiten durven, de mensen die voor hun baan vrezen of hem al kwijt zijn - zij hebben al lang niet meer het gevoel dat de PvdA naar hun luistert, laat staan dat ze voor hen opkomt. De enigen binnen de PvdA die op dit punt echt een geloofwaardig profiel hebben zijn Ahmed-'stel regels en houd je eraan'-Aboutaleb en Hans -'wees sociaal maar rechtvaardig, straf uitkeringsfraude hard af'-Spekman.

Tegelijkertijd moet je Wilders steeds scherp weerspreken waar hij de fout in gaat. Ook al suggereren de media het wel, Wilders is niet 'DE' stem van 'HET' volk. Het volk bestaat uit veel meer mensen dan de Wilders-aanhangers, zo schreef Femke Halsema gister en die mogen ook wel eens het woord. Kijk, en Wilders op de vingers tikken, dáár zijn wij als D66 en GL wel weer scherp in - de PvdA hebben we daar weer veel minder in gezien. Beide strategieën moet je tegelijkertijd hanteren - een tweesporenbeleid dus.

De Derde Weg liep al jaren geleden dood. Het wordt weer tijd voor visie bij de PvdA, voor een combinatie van warmte en strengheid, voor het zich bekommeren om zwakkeren maar ook het ideaal van de zelfverheffing en emancipatie. Neem nu het thema integratie. Het moet harder, dacht de partijleiding, en schreef een integratienota die vrij negatief van toon was over integratie en hier en daar van slogans aan elkaar hing. Krenken mocht, en ethnische registratie van jongeren ook. Vervolgens werd de nota door de leden weer enigszins verzacht. Maar de echte tegenstelling, betoogt Pieter Hilhorst vandaag in zijn column in de Volkskrant, is niet: hard tegen soft. Dat is een illusie. Het probleem is niet dat bijvoorbeeld geen harde straffen opgelegd kunnen worden: het probleem is dat veel straffen veel te laat of zelfs níet volgen wegens gebrek aan bewijs. De echte tegenstelling is dus: alert versus laks. een snel opgelegde straf heeft effect. Dan kun je met recht 'sterk en sociaal' zijn.

Een dergelijke lijn -alert en duidelijk zijn als regels overtreden worden, maar ook opkomen voor de mensen die het echt nodig hebben en voor hen eventueel iets extra's regelen, liet Hans Spekman al zien toe hij Wethouder van Sociale Zaken was in Utrecht. Duidelijke politiek.
De PvdA is misschien wel de enige partij die in staat zou kunnen zijn (althans, ooit in staat wás) om te binden, dwars door bevolkingslagen heen, van hoog- tot laag-opgeleid, van zwart tot wit. Het was ooit een typische emancipatie-partij en dat kan het weer worden. De sleutel ligt volgens mij niet alleen in ‘luisteren’ - maar niet echt iets doen, maar in een combinatie van enerzijds steun voor degenen die het nodig hebben, anderzijds alert optreden tegen hen die de regels overtreden. Beide laten betrokkenheid zien met een grote B, en het is dát, wat de kiezer uiteindelijk zal overtuigen. Zelfs de PVV-kiezer.
Dat is wat moet gebeuren. En die discussie bij de PvdA in Amsterdam is daar een mooie begin van.